Pocetna Kultura Portret „Baba Kola“

Portret „Baba Kola“

117
0
Podelite

U tradicionalnom vrednovanju likovnih umetnosti portret je zauzimao superioran položaj. Dobar portret podrazumevao je vrhunski savladan umetnički zanat i sposobnost umetnika da uverljivo predstavi karakter portretisanog.
Kada čujete da se pred nekim portretom izgovori „al’ je potrefio“, budite uvereni da je najmanje bitna stvar koju je umetnik „potrefio“ visina čela, boja kose ili krivina nosa. Uključujući posmatrače koji nisu skloni promišljanju umetnosti, kao i one koji neguju sopstvenu likovnu kulturu, ushićenje će gotovo uvek izazvati nešto drugo – a to je tajna bića koja će izroniti iz slike / skulpture.  Autor koji je junak ove priče je Mihailo Milovanović, umetnik koji je umeo da razume i slikarskom materijom predstavi težnje, tajne i lične istorije ljudi koje je portretisao. Mihailo, rođen 1879. godine u Gostinici, stradao je kao nedužna žrtva vlasti Užičke republike 1941. godine u Užicu. Proživeo je svoj put vođen snažnom voljom da uspe u umetnosti, koja ga je od siromašnog momčića, sluge u seoskoj kafani, odvela do minhenske umetničke akademije, potom do ugodnog društvenog položaja kao cenjenog slikara i majstora rezbarije u kamenu. Najčešće je pominjan kao slikar srpske vojske u ratovima 1912–1918, autor obimnog opusa slika sa ratnom tematikom i memorijalnih reljefa posvećenim stradalim u pomenutim ratovima.
Baveći se gotovo svim žanrovima slikarstva, Milovanović je tokom čitavog svog umetničkog veka slikao i portrete. U Legatu slikara Mihaila Milovanovića, koji je jedna od stalnih postavki Narodnog muzeja Užice, nalazi se osam portreta i još dve slike koje se mogu uvrstiti u portretski žanr (Boj na Krstacu i grupni portret Umetnik sa porodicom). Među njima je i slika Portret umetnikove majke Nikolije – Baba Kola, nastala 1920. godine u tehnici ulja na platnu, a otkupljena 2003. godine od Mihailovog sina Momčila. Slika impresionistički nastrojenog Mihaila, nastala na samom kraju druge decenije prošlog veka, dragocen je predmet užičkog Legata.

Nikolija, ili, kako su je zvali, Baba Kola, umrla je nedugo nakon što je sin Mihailo izradio njen portret. Predstavljena je kako sedi u seoskom, osunčanom dvorištu sa rukama prekrštenim u krilu, obučena u tradicionalnu odeću. Relativno tamna figura Baba Kole, sa pokojim snažnim odbleskom svetla, postavljena je na pozadinu koja treperi u impresionističkom svetlu i titraju reskih tonova zelene. Slikajući majku, umetnik je delimično koristio boje lošijeg kvaliteta, koje su vremenom dobile nepovratni tamni ton, te stoga danas iznenađuje neprozirna tama pojedinih partija Nikolijine figure.
U skladu impresionističkog svetla, oslobođenog poteza i simbolističke stilizacije, neobičan je tretman lica starice. Naime, „tvrdo“ slikana, akademski definisana fizionomija Baba Kole u osenčenom okeru marame, kao da potiče sa neke starije slike, iz vremena dok Mihaila još nije dotakao savremeni umetnički život Minhena. Izdvojimo li samo lice, bio bi to uverljiv akademistički portret. Vidimo precizan crtež naboranog lica, tvrdo stisnute, ostarele usne, miran pogled, umor, ali i spokoj pri kraju jednog života. Kao pandan licu, u donjem registru slike počivaju od rada umorne šake, koje izviruju iz ekspresivno naslikanih rukava bluze.
Odakle takav spoj slikarskih pristupa? Možda bi mogli da dozvolimo sebi pretpostavku: razigrano drveće u treptaju sunca u dvorištu – to je pastoralni Mihailo, koji punim srcem voli svoj zavičaj i prirodu, i tvrdo, umorno Kolino lice – lice koje slikar neizmerno voli, a koje je svedočanstvo nedaća i siromaštva kroz koje su majka i sin zajedno prošli.
Uz portret, pred čitaocima je i fotografija na kojoj su svekrva i snaja – Nikolija i Valburga – Vala (Salaškova) Milovanović. Fotografija je nastala 1919. godine, kada se Mihailo oženio Pražankom Valom, koju je doveo u rodnu Gostinicu. Tu su meko, osenčeno lice mlade Čehinje, sliveni slapovi svetla na njenoj bluzi, svedeni isečci eksterijera u pozadini, Kola u bleštavoj belini lanene bluze, umorne ruke u krilu i lice koje smo upravo takvo videli i na slikanom portretu. Ali, čvrsta fizionomija Nikolije kao da je na ovoj fotografiji obasjana tragom osmeha – sin je doveo ženu koju će u narednim decenijama, pored Mihiala, veoma voleti i ljudi u selu umetnikovog odrastanja.

Ostavite odgovor